BLOCKCHAIN – XƯƠNG SỐNG CỦA CÁCH MẠNG CÔNG NGHỆ 4.0 (phần 2)

Các công nghệ nổi bật nhất hiện nay và tầm ứng dụng, ảnh hưởng của chúng

Cách mạng công nghiệp – công nghệ lần thứ tư được cho là đang bắt đầu ở thế kỷ 21, dựa trên những thành tựu lớn từ lần thứ 3. Nó được hình thành trên nền tảng của cuộc cách mạng số, với những công nghệ đột phá mới như công nghệ sinh học, công nghệ gen, công nghệ nano, trí tuệ nhân tạo, robotics, in 3D, năng lượng xanh, internet vạn vật (Internet-of-Things hay IOT) và công nghệ blockchain. Tất cả đều được đánh giá cao về tầm ứng dụng và tiềm năng ảnh hưởng sâu rộng tới các mặt sản xuất, kinh tế, đời sống và xã hội loài người. Hiện tại cả thế giới đang ở trong giai đoạn đầu của cuộc cách mạng 4.0. Tác động của nó vô cùng sâu rộng và mang tính bước ngoặt lịch sử. Đặc biệt với các nước đang phát triển, công nghệ là chìa khóa để phát triển nhanh và bền vững, tiến kịp xu hướng và trình độ của thế giới. Vấn đề đặt ra là khi không có đủ nguồn lực để theo đuổi tất cả những công nghệ đó cùng lúc, thì việc tìm ra một công nghệ nền tảng, công nghệ trung tâm của sự đổi mới và phát triển là cực kỳ quan trọng. Nền móng tốt là bước khởi động vững chắc kéo theo toàn bộ quá trình phát triển về sau.

Công nghệ sinh học, công nghệ gen nổi lên mấy chục năm gần đây, giúp con người tạo ra nhiều giống cây trồng vật nuôi mới với năng suất cao, đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của con người về lương thực thực phẩm, cả về số lượng và chất lượng. Nó còn đóng vai trò quan trọng trong y tế, dược phẩm.

Công nghệ nano tạo ra nhiều vật liệu mới với nhiều đặc tính tốt, được ứng dụng rộng rãi trong sản xuất chế tạo, xây dựng, an toàn lao động, dược phẩm y tế.

Robotics được kỳ vọng sẽ thay thế con người trong nhiều khâu lao động và sản xuất và in 3D có tiềm năng tăng năng suất lao động, giúp sản xuất ra những sản phẩm tinh vi trong thời gian rất ngắn.

Năng lượng xanh được kỳ vọng sẽ thay thế phần lớn nhiên liệu hóa thạch gây ô nhiễm hiện nay.

IOT sẽ mang đến những ứng dụng rộng lớn và hiệu quả hơn nữa của internet và công nghệ tính toán.

Blockchain (và công nghệ sổ cái phân tán nói chung), ra đời muộn nhất sau tất cả những công nghệ kể trên, và mới được chú ý trong vài năm gần đây. Nhiều người đã đánh giá nó là công nghệ đột phá của tương lai. Cụ thể ra sao sẽ được thảo luận rõ hơn ở các phần sau.

Blockchain và công nghệ phân tán

Khái niệm blockchain xuất hiện cùng với bitcoin năm 2008 trong một bài báo khoa học của một nhân vật ẩn danh có nickname Satoshi Nakamoto. Sau đó mạng lưới bitcoin bắt đầu từ 2009. Cùng với sự tăng trưởng hàng nghìn lần giá của bitcoin, đặc biệt từ 2015-2017, blockchain vụt sáng trở thành ngôi sao mới của làng công nghệ thế giới, đến mức mà khắp các mặt báo lớn nhỏ đều đưa tin về bitcoin và blockchain, những cá nhân cho đến các công ty, các quốc gia đều nghiên cứu và phát triển blockchain.

Bitcoin sinh ra với mục đích làm một phương tiện trung gian cho việc trao đổi (tương tự như tiền tệ) bằng các thiết bị kết nối internet mà không cần thông qua một tổ chức tài chính trung gian nào. Bitcoin hoạt động khác hẳn với các loại tiền tệ điển hình: không có một ngân hàng trung ương nào phát hành và quản lý nó; hệ thống hoạt động dựa trên một giao thức mạng ngang hàng trên internet, theo đó số dư tài khoản và giao dịch được kiểm tra và xác nhận bởi toàn mạng lưới. Sự cung ứng Bitcoin là tự động, hạn chế, được phân chia theo lịch trình định sẵn dựa trên các thuật toán. Bitcoin được thưởng cho các máy tính tham gia duy trì mạng lưới, xác minh giao dịch và ghi chúng vào cuốn sổ cái được lưu trữ phân tán trong mạng ngang hàng – gọi là blockchain. Cuốn sổ cái này sử dụng bitcoin (BTC) là đơn vị kế toán. Người dùng sử dụng BTC như một đơn vị tiền tệ. Khái niệm crypto-currency (tức tiền mã hóa) ra đời.

Theo tiếng Anh, “block = khối”, “chain = chuỗi”. Đơn giản, blockchain như là một cuốn sổ cái đóng gói dữ liệu số thành các khối, nối với nhau bằng các hàm hash cho phép truy xuất ngược tuần tự vào các khối trước đó và kiểm tra độ chính xác thông tin của chúng. Một cách dễ hiểu, blockchain như một đoàn tàu có thể nối dài vô hạn. Đầu tàu là khối nguyên thủy, là khởi đầu, mỗi toa tàu sau đó được nối với toa trước bởi hàm hash, và cứ thế nối toa tới vô hạn. Đối với mạng lưới Bitcoin cuốn sổ cái này được lưu trữ đầy đủ và toàn vẹn ở tất cả các máy tính tham gia. Bất kỳ ai, bất kỳ máy tính nào cũng có thể cài đặt chương trình có sẵn để tham gia mạng lưới. Vì thế, người ta gọi Bitcoin là sổ cái, là mạng lưới phân tán (hoặc phân cấp). Blockchain dựa trên hai cơ sở quan trọng là hàm hash và lý thuyết mã hóa. Có thể nói không có chúng không có blockchain (và công nghệ sổ cái phân tán nói chung). Bitcoin (hay các mạng blockchain) có một đặc tính cực kỳ quan trọng đó là một khi dữ liệu đã được mạng lưới chấp nhận và ghi lại thì sẽ không có cách nào thay đổi được nó. Nếu không có đặc tính này thì không có bitcoin. Các công nghệ sổ cái phân tán khác cũng có đặc tính tương tự như blockchain, nhớ rằng chúng không phải blockchain, ví dụ như sau.

  • Directed Acyclic Graph (DAG) là một cấu trúc đồ thị định hướng không có vòng lặp. Tangle Network là dự án điển hình của Minota – IOTA sử dụng DAG.
  • Hashgraph là một cấu trúc đồ thị cây nhiều nhánh có kết nối. Hedera Hashgraph là dự án điển hình sử dụng hashgraph.
  • Ngoài ra còn có Tempo (dự án Radix) và Holochain (dự án Holochain).

Về mặt lưu trữ thông tin, blockchain hay các sổ cái phân tán, đơn giản là một cơ sở dữ liệu. Tuy nhiên nhờ sử dụng hàm hash, các thuật toán mã hóa và cơ chế đồng thuận phân tán, chúng có được đặc tính tin cậy, không thể tấn công hay sửa đổi, điều mà tất cả các cơ sở dữ liệu chưa làm được suốt mấy chục năm qua. Blockchain và các công nghệ sổ cái phân tán, sau đây sẽ gọi chung là DLT (Distributed Ledger Technologies). Blockchain là loại phổ biến nhất, được ứng dụng và phát triển nhiều nhất hiện nay trong số các DLT. Blockchain (tương tự cho DLT) được phân loại theo các nhóm cơ bản sau.

  1. Công cộng (public blockchain): bất kỳ ai cũng có thể truy cập, xem và sử dụng mọi thông tin được ghi chép và lưu trữ trên đó.
  2. Hạn chế truy cập: chỉ một số người nhất định có thể truy cập xem và sử dụng thông tin được ghi chép và lưu trữ trên đó, toàn phần hoặc từng phần.
  3. Không cần cấp phép (permissionless blockchain): bất kỳ ai cũng có thể tham gia mạng lưới quản lý, xác minh, ghi chép và lưu trữ thông tin trên đó.
  4. Cần cấp phép (permissioned blockchain): chỉ một số người có quyền tham gia mạng lưới quản lý, xác minh, ghi chép và lưu trữ thông tin trên đó.

Bitcoin, Ethereum và đa phần các blockchain hiện nay thuộc nhóm 1 và 3. Vechain và một số blockchain khác thuộc nhóm 1 và 4. TradeLens (blockchain được phát triển bởi Maersk & IBM cho thương mại và vận tải hàng hóa toàn cầu) thuộc nhóm 2 và 4. Blockchain cá nhân, doanh nghiệp, hội đồng (private / enterprise / consortium blockchain) có thể thuộc nhóm 1 và 4 hoặc nhóm 2 và 4. Libra là một consortium blockchain thuộc nhóm 1 và 4.

DLT, đặc biệt là blockchain, được cho là sẽ thay đổi toàn diện thế giới theo cách mà con người có thể chưa từng nghĩ tới, còn hơn cả những thứ mà internet đã mang lại. (Xin mời độc giả theo dõi tiếp phần 3).

Tác giả: Thuật Đỗ (PAVEN) – COO & cofounder of KingChain Media, PhD candidate at Hong Kong University of Science and Technology.

Theo dõi chúng tôi:

Hãy bình luận đầu tiên

Để lại một phản hồi

Thư điện tử của bạn sẽ không được hiện thị công khai.


*